Кибер аюулгүй байдал ба хүний сэтгэл зүйн эмзэг байдал: Дэлхий даяар гарсан мэдээллийн аюулгүй байдлын зөрчил, кибер халдлагын бодит байдалд тулгуурласан тайлангийн шинжилгээ
Кибер аюулгүй байдал ба хүний сэтгэл зүйн эмзэг байдал: Дэлхий даяар гарсан мэдээллийн аюулгүй байдлын зөрчил, кибер халдлагын бодит байдалд тулгуурласан тайлангийн шинжилгээ

Оршил

Дэлхий даяар гарсан мэдээллийн аюулгүй байдлын зөрчил, кибер халдлагын бодит байдалд тулгуурласан баримтад суурилсан судалгаа юм. 2026 оны уг тайлангийн хэвлэлд 145 улсын 31,000 гаруй аюулгүй байдлын тохиолдол, түүний дотор 22,000 гаруй баталгаажсан мэдээлэл алдагдсан зөрчлийн шинжилгээнд тулгуурласан. Халдагчид техникийн эмзэг байдлыг ихэвчлэн ашигладаг боловч хүний хүчин зүйл болон сэтгэл зүйн сул тал мэдээлэл алдагдсан зөрчлийн олонх буюу 62 хувьд оролцсон байна. Энэ нийтлэлд дэлхий даяар гарсан мэдээллийн аюулгүй байдлын зөрчил, кибер халдлагын бодит байдлын гол дүгнэлтүүдийг хүний хүчин зүйлийн талаас нь авч үзэж, байгууллагад хэрэгжүүлэхэд тохиромжтой зөвлөмж боловсруулсан байна.

1. Хүний хүчин зүйл ба статистик үзүүлэлт

2026 оны дэлхий даяар гарсан мэдээллийн аюулгүй байдлын зөрчил, кибер халдлагын бодит байдлын тайланд шинжилсэн баталгаажсан мэдээлэл алдагдсан зөрчлийн 62 хувьд хүний хүчин зүйл оролцсон байна. Энэ нь хүний зан төлөв, алдаа болон нийгмийн инженерчлэл байгууллагын мэдээллийн аюулгүй байдалд чухал нөлөөтэй хэвээр байгааг харуулж байна. 2021 оны судалгаагаар гарсан 85%-ийн үзүүлэлтийг 2026 оны судалгаагаар гарсан 62%-тай шууд харьцуулахад харьцангуй багассан. Иймд тоон өөрчлөлтийг хүний хүчин зүйлээс гарах эрсдэл буурсан гэж шууд тайлбарлах нь буруу юм. Хүний хүчин зүйлд алдаа, эрх мэдлийг урвуулан ашиглалт, нэвтрэх мэдээлэл хулгайлагдах, нийгмийн инженерчлэл багтдаг.

  • Нийгмийн инженерчлэл (Залилан мэхлэх арга): Хуурамч цахим шуудан болон бусад залилангийн аргаар ажилтныг төөрөгдүүлэх. Энэ нь нийт зөрчлийн 16 хувьд ажиглагдаж, зөрчлийн хамгийн түгээмэл хэв маягуудын дотор гуравдугаар байранд орсон.
  • Хулгайлагдсан нэвтрэх мэдээлэл : Алдагдсан нууц үгийг ашиглан системд зөвшөөрөлгүй нэвтрэх.
  • Санамсаргүй алдаа : Цахим шууданг буруу хаягаар илгээх, үүлэн систем болон серверийн нууцлалын тохиргоог дутуу хийх.
  • Эрх мэдлийг урвуулан ашиглах: Эрх бүхий ажилтан өөрт олгосон хандалтын эрхээ ашиглан байгууллагын мэдээллийг санаатайгаар задруулах, хулгайлах эсвэл гэмтээх.

2. Хорлонт үйл ажиллагаанд ашигладаг сэтгэл зүйн зургаан механизм

Залилан мэхлэх халдлага нь хохирогчийг логикоор бус, сэтгэл хөдлөлөөр шийдвэр гаргахад түлхдэг:

  • Цаг хугацааны шахалт : "15 минутын дотор шинэчил" гэх мэтээр түгшээж, нягтлан шалгах боломжийг хязгаарлах.
  • Эрх мэдэлд захирагдах хандлага : Гүйцэтгэх захирал эсвэл төрийн байгууллагын нэрийн өмнөөс хандахад шууд дагах хандлагыг ашиглах.
  • Айдас ба заналхийлэл : Санхүүгийн болон нэр хүндийн хохирлоос айх сэтгэлийг өдөөх.
  • Ашиг сонирхол ба сониуч зан : Хонжвор, хөнгөлөлт, нууц мэдээлэл авах хүслийг ашиглах.
  • Итгэлцэл : Мэдээллийн технологийн дэмжлэг үзүүлэгчийн дүрд хувирч итгэл үнэмшил төрүүлэх.
  • Олон нийтийн баталгаа : "Бусад бүх ажилтан энэ асуулгыг бөглөсөн" гэх мэтээр бусдын үйлдлийг дагахад уриалах.

3.  2026 оны Дэлхий даяар гарсан мэдээллийн аюулгүй байдлын зөрчил, кибер халдлагын бодит байдалд тулгуурласан үзүүлэлт ба халдлагын чиг хандлага

4. Хүний хүчин зүйлтэй холбоотой шинэ чиг хандлага

4.1. Хиймэл оюун ба цахим залилан

Халдагчид генератив хиймэл оюунаар тандалт хийх, агуулга бэлтгэх, системийн сул талыг судлах, хортой программ боловсруулахад өргөнөөр ашиглаж байна. Иймээс хуурамч бичвэрийн алдаа, утга авцалдаагүй байдал зэрэг уламжлалт танигдах шинжид дангаараа найдах боломжгүй болжээ.

4.2. Гар утас болон дуут фишинг

Залилан мэхлэх үйлдэл нь уламжлалт цахим шуудангаас хальж, дуут дуудлага, гар утсанд төвлөрсөн халдлага, бодит цагийн хиймэл оюуны дуу хоолой болон дүр хувиргалт руу шилжиж байна. Гар утсанд чиглэсэн хуурамч холбоос дээр дарах магадлал цахим шуудангаас 40 хувиар өндөр байна.

4.3. Зөвшөөрөлгүй хиймэл оюун ба дотоод эрсдэл

Ажилтнууд байгууллагын албан ёсны зөвшөөрөлгүйгээр хувийн бүртгэлээрээ хиймэл оюуны хэрэгсэл ашиглах үзэгдэл газар авчээ. Ажилтнуудын 45% нь хиймэл оюун хэрэгслийг тогтмол ашигладаг бөгөөд үүний 67% нь ажлын төхөөрөмж дээрээ хувийн бүртгэлээрээ нэвтэрч байна. Энэ нь санамсаргүй байдлаар байгууллагын нууц мэдээлэл алдагдах үндсэн шалтгаануудын нэг болжээ.

4.4. Гуравдагч этгээдийн эрсдэл

Гуравдагч этгээдийн оролцоо 30%-иас 48% болж өссөн нь байгууллагын аюулгүй байдал түнш, нийлүүлэгчийнхээ хамгаалалтаас шууд хамаарахыг харуулж байна. Хамтран ажиллагч байгууллагуудын үүлэн системийн нэвтрэх хамгаалалтын сул талыг бүрэн арилгаж чадсан байгууллага ердөө 23 хувьтай байна.

4.5. Жижиг ба дунд бизнесийн эмзэг байдал

Бүртгэгдсэн барьцаалагч программын хохирогчдын 96 хувийг жижиг ба дунд бизнес эзэлжээ. Нөөц бололцоо хязгаарлагдмал байгууллагад хүний хүчин зүйл болон дахин баталгаажуулалтын дутагдал хамгийн хүнд цохилт болж байна.

5. Техникийн хамгаалалт: Олон хүчин зүйлийн баталгаажуулалт

Олон хүчин зүйлийн баталгаажуулалт  гэдэг нь нууц үгээс гадна гар утас, хурууны хээ зэрэг өөр төрлийн баталгаа нэмж шаардах систем юм. Нууц үгэнд ганцаараа тулгуурлахгүйгээр ОХЗБ нэвтрүүлэх нь нэвтрэх мэдээллийн хулгайн эрсдэлийг бууруулах үндсэн арга болно. ОХЗБ нь дараах гурван хүчин зүйлээс дор хаяж хоёрыг хослуулна:

  • Хэрэглэгчийн мэддэг зүйл: нууц үг,
  • Хэрэглэгчийн эзэмшдэг зүйл: гар утас, токен, баталгаажуулагч аппликейшн;
  • Хэрэглэгчийн биеийн шинж (биометр): хурууны хээ, нүүр таних систем.

Хамгаалалтын механизм: ОХЗБ нь нууц үгээс гадна өөр төрлийн баталгаажуулалтын хүчин зүйл шаардах замаар зөвшөөрөлгүй нэвтрэх эрсдэлийг бууруулдаг. Гэхдээ халдагчид хуурамч баталгаажуулалтын хуудас, баталгаажуулах хүсэлтээр давтан дарамтлах болон системийн түр түлхүүр хулгайлах зэрэг аргаар зарим төрлийн ОХЗБ -г тойрч гарах боломжтой тул ОХЗБ нь ганц хамгаалалт биш юм. Иймээс Хурууны хээ болон царайгаар нэвтэрдэг, нууц үггүй, залиланд өртдөггүй аюулгүй байдлын стандарт) болон цахим түлхүүр зэрэг залилангийн халдлагад тэсвэртэй баталгаажуулалтын аргыг ашиглах нь илүү найдвартай (энэ нь нийтлэг мэргэжлийн зөвлөмж бөгөөд тайлангийн шууд дүгнэлт биш).

6. Байгууллагад өгөх зөвлөмж

  1. Техникийн хамгаалалт: Интернетэд нээлттэй системийг тогтмол шинэчилж, эмзэг байдлыг ач холбогдлоор нь эрэмбэлэн засах; чухал системд ОХЗБ-г заавал мөрдөх.
  2. Сургалт: Сургалтад зөвхөн цахим шуудан бус мессеж, дуут дуудлага болон хиймэл оюунаар хуурамчаар үйлдсэн дуу, дүрсний жишээг оруулах.
  3. Баталгаажуулах журам: Санхүүгийн гүйлгээ, эрх өөрчлөх хүсэлтийг өөр сувгаар давхар баталгаажуулдаг болгох. Ингэснээр "эрх мэдэл" болон "шахалт" механизмын нөлөө буурна.
  4. Хиймэл оюуны бодлого: Зөвшөөрөгдсөн хэрэгслийн жагсаалт гаргаж, ажлын мэдээллийг хувийн бүртгэлээр оруулахыг хязгаарлах.
  5. Гуравдагч этгээдийн удирдлага: Түнш, нийлүүлэгчийн аюулгүй байдлын шаардлагыг гэрээнд тусгаж, тэдний ОХЗБ болон хандалтын тохиргоог үе үе шалгах.
  6. Дэмжсэн соёл: Сэжигтэй мэдэгдлийг ял шийтгэлгүйгээр хурдан мэдээлэх орчин бүрдүүлэх.

Зөвлөмж нь дээрх дүгнэлтүүдэд тулгуурласан ерөнхий практик бөгөөд тайлангийн шууд заалт биш.

Дүгнэлт

Кибер аюулгүй байдал нь зөвхөн мэдээллийн технологийн хэлтсийн хариуцлага биш юм. 2026 оны тайлан нь техникийн сул талыг ашиглах халдлага өссөнийг харуулсан хэдий ч хүний хүчин зүйл мэдээлэл алдагдсан зөрчлийн дийлэнхэд нөлөөлсөөр байгааг сануулж байна. Халдагчид хиймэл оюуныг ашиглан хүний сэтгэл зүйн сул талыг улам боловсронгуй байдлаар ашиглаж байгаа тул байгууллагууд техникийн шийдлүүдийг ажилтнуудын аюулгүй зан төлөвийн соёлтой нягт хослуулан хамгаалалтаа сайжруулах зайлшгүй шаардлагатай байна.

Мэдээ бэлтгэсэн: С.Сонинжаргал

Ашигласан материал


Бусад мэдээлэл