Салбарын Танилцуулга

   Агаар, сансрын зайнаас тандан судлалын салбарын дарга
   Эрдэм шинжилгээний тэргүүлэх ажилтан, академич Д.Амарсайхан
   Цахим шуудан: amarsaikhan@mas.ac.mn
   Утас: 976-99005149
   https://orcid.org/0000-0002-4715-6518
   Эрдмийн зэрэг хамгаалсан улс, сургууль: 1996, Монгол Улс, ШУТИС

Зорилго

   Тус салбар нь орчин үеийн олон эх сурвалжийн зайнаас тандсан мэдээг боловсруулж, сэдэвчилсэн судалгаанд ашиглах хиймэл оюуны, машин сургалттай, объектэд суурилсан болон өндөр түвшингийн аргуудыг хөгжүүлэх; агаар, сансрын их өгөгдлийг орон зай, цаг хугацааны мэдээтэй нийлүүлэн боловсруулж, орон зайн холбогдолтой төлөвлөлт, шийдвэр гаргахад ашиглах, сэдэвчилсэн хэрэглээг нэмэгдүүлэх; зайнаас тандсан мэдээний боловсруулалтын  үр дүнгээр орон зайн мэдээллийн системийн сэдэвчилсэн давхаргуудыг баяжуулан, шинэчлэх аргазүйг хөгжүүлэх үндсэн зорилготой.

Үйл ажиллагааны үндсэн чиглэл

• Хэт өндөр ба өндөр нарийвчлалтай олон бүсчлэлийн оптик, синтетик апертурт радар, хайперспектрийн мэдээг боловсруулж, дүн шинжилгээ хийх аргазүйг хөгжүүлэх
• Агаар, сансрын их өгөгдлийг бусад эх сурвалжийн мэдээтэй нийлүүлэн боловсруулж, хүрээлэн буй орчин, байгалийн нөөцийн холбогдолтой бодлого боловсруулах, төлөвлөлт, шийдвэр гаргахад ашиглах
• Тандан судлалын мэдээний боловсруулалтын үр дүнг ашиглан орон зайн мэдээллийн системийн сэдэвчилсэн давхаргуудыг баяжуулан, шинэчлэх, нийлмэл мэдээллийг ашиглан зураглал үйлдэх
• Орчин үеийн олон эх сурвалжийн зайнаас тандсан мэдээг ГМС-ийн олон төрлийн мэдээтэй хослуулан агаарын бохирдол, байгалийн гамшгийн судалгаанд ашиглах, сэдэвчилсэн хэрэглээг нэмэгдүүлэх
• Дулааны долгион үзэгдэл болон хотын дулааны арлын орон зайн тархалт, давтамж, эрчимжлийг зайнаас тандан судлал ба машин сургалтын аргаар үнэлэх
• Монгол улсын орон зайн нийлмэл мэдээллийн системийн үндсэн бүрэлдэхүүн хэсгүүдэд орох дэд сангуудын бүтцийг тодорхойлон загварчлах
• Дэлхийн тандан судлал, орон зайн мэдээллийн техник, технологи, загварчлалын талаарх онолыг агуулсан, эдгээр салбар ухаануудын хэрэглээг харуулсан ном, товхимол, өгүүллийг хэвлэн нийтлүүлж, шинжлэх ухааныг эрчимтэй сурталчлах

Түүхэн замнал

   Агаар, сансрын зайнаас тандан судлалын салбарын үүсэл, хөгжил Монгол хүн сансарт нисэхэд бэлтгэгдэж эхэлсэн цаг үетэй холбоотой бөгөөд анх  1978 онд ШУА-ийн Физик, техникийн хүрээлэнгийн Сансар судлалын секторын дэргэд нэгж хэлбэрээр сууриа тавьж, 1985 онд тус хүрээлэнгийн Агаар, сансрын мэдээлэл боловсруулах эрдэм шинжилгээ, аргазүйн лаборатори болон зохион байгуулагджээ. Улмаар 1990 онд ШУА-ийн Информатикийн хүрээлэнгийн захирал М.Ганзоригийн тушаалаар “Агаар, сансрын мэдээлэл боловсруулах эрдэм шинжилгээ, аргазүйн лаборатори”-ийг өргөтгөн “Геоинформатикийн лаборатори” болгосон бөгөөд лабораторийн үе үеийн эрхлэгчээр Х.Тулгаа, П.Галсан, Д.Амарсайхан нар томилогдон ажиллаж байжээ. 2015 оноос ШУА-ийн Газарзүй, геоэкологийн хүрээлэнгийн Агаар, сансрын зайнаас тандан судлалын салбар нэртэйгээр судалгаа шинжилгээний ажлыг тасралтгүй гүйцэтгэж байна.

Салбараас төрсөн эрдэмтэд

Салбарын хүний нөөц

Агаар, сансрын зайнаас тандан судлалын салбар нь одоогоор 6 эрдэм шинжилгээний ажилтан, 1 туслах ажилтан, 1 гэрээт ажилтан буюу нийт 8 хүний бүрэлдэхүүнтэйгээр үйл ажиллагаа явуулж байна. Тус салбарт 1 академич, 1 доктор (PhD), 4 магистр, 1 бакалаврын зэрэгтэй судлаач ажиллаж байна.

Хэрэгжсэн төсөл хөтөлбөр

Агаар, сансрын зайнаас тандан судлалын салбарын эрдэмтэн судлаачид анх байгуулагдсан цагаасаа хойш шинжлэх ухаан, технологийн олон төсөл, хөтөлбөр хэрэгжүүлж, үйлдвэрлэл практикт олон тооны захиалгат ажил хэрэгжүүлсэн байна. Үүнээс салбарын хэмжээнд хэрэгжүүлсэн томоохон төсөл, хөтөлбөрийг тоймлон хүргэж байна.

Эрдэм шинжилгээ судалгааны үр дүн

Агаар, сансрын зайнаас тандан судлалын салбар байгуулагдсан цагаас хойш судалгааны үр дүнгээр нэг сэдэвт бүтээл, ном, товхимол 30 гаруй, 500 гаруй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, олон тооны зөвлөмж, гарын авлага хэвлүүлж олны хүртээл болгосон байна.

Олон улсын хянан магадалгаа хийгддэг мэргэжлийн сэтгүүлд хэвлүүлсэн эрдэм шинжилгээний өгүүллийн жагсаалт (2020-2025)

• Amarsaikhan, D., Enkhjargal, D., Odontuya, G., Tsogzol, G., Jargaldalai, E., Boldbaatar N., Ochirhuyag, L., 2025, Synergistic use of PRISMA hyperspectral and Sentinel-1B SAR data for land cover classification, Special Issue of Mongolian Journal of Geography and Geoecology – MJGG, Ulaanbaatar, Mongolia.
• Amarsaikhan, D.,  Odontuya, G., Enkhjargal, D., Byambadolgor, B., Tsogzol, G., Sainbayar, D., Boldbaatar, N., 2025, Comparison of machine learning, supervised, and unsupervised algorithms for a land cover classification in Northern Mongolia, Special Issue of Mongolian Journal of Geography and Geoecology – MJGG, Ulaanbaatar, Mongolia.
• Byambadolgor, B., Amarsaikhan, D., Sainbayar, D., Munkh-Erdene, A., 2025, Estimating the spatial distribution of urban heat islands in Ulaanbaatar, Mongolia, Special Issue of Mongolian Journal of Geography and Geoecology – MJGG, Ulaanbaatar, Mongolia.
• Boldbaatar, N., Bayartungalag, B., Khaliuna, S., Amarsaikhan, D., 2025, Knowledge-based geoecological mapping for sustainable land management, Special Issue of Mongolian Journal of Geography and Geoecology – MJGG, Ulaanbaatar, Mongolia.

• Tsogtbaatar, U., Huo, L., Jiao, L., Dalantai, S., An, Y., Batsaikhan, B., Jugnee, U., Natsagdorj, B., Batsaikhan, T., & Munkhchuluun, B. 2025. Ecological risk evaluation of heavy metals based on hyperspectral: a case study of rice paddy soil in Xiangtan County, China. Environmental Monitoring and Assessment, 197(4), 376. (Impact factor 3.1) https://doi.org/10.1007/s10661-025-13821-0
• Jugnee, U., Jiao, L., Dalantai, S., Huo, L., An, Y., Batsaikhan, B., Tsogtbaatar, U., Ulziibaatar, M., & Natsagdorj, B. 2025. A general methodological framework for predicting and assessing heavy metal pollution in paddy soils using machine learning models. Heliyon, 11(4). (Impact factor 3.4) https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2025.e42619

• Enkhmanlai, A., Enkhjargal, D., Jargaldalai, E., Amarsaikhan, D., 2024, Comparison of machine-learning and parametric methods for the discrimination of urban land cover types, Geocarto International (Impact Factor-3.3), Vol.39, No.1, pp.1-28.
• Xie, Yuxin, Hasi Bagan, Luwen Tan, Terigelehu Te, Amarsaikhan, D., 2024, Time-series analysis of mining-induced subsidence in the arid region of Mongolia based on SBAS-InSAR" Remote Sensing (Impact Factor-4.2), Vol. 16, No. 12: 2166.
• A, Y., Bao, Z., Tong, S., Bao, Y., Dalantai, S., Natsagdorj, B., & Fan, X. 2024. Spatiotemporal Characteristic of XCO2 and Its Changing Contribution Rate from Different Influencing Indicators in Mongolian Plateau of Central Asia. Atmosphere, 16(5), 560. (Impact factor 2.5) https://doi.org/10.3390/atmos16050560  
• Enkhmanlai, A., Nyamjargal, E., Amarsaikhan, D., Munkhdulam, O., Batbileg, B., 2023, Estimation and mapping of pasture biomass in Mongolia using machine learning methods, Geocarto International (Impact Factor-3.45), Vol.38, No.1, pp.1-17.
• Amarsaikhan, D., Byambadolgor, B., Enkhjargal, D., Nyamjargal, E. and Tsogzol, G., 2023, Estimation of grassland biomass in Eastern Mongolia using RS-based vegetation indices, , Advances in Engineering Research, Vol.206, Proceedings of the ESTIC 2023, Atlantis Press-Springer Nature.
• Ochirbat, M., Amarsaikhan, D., Boldbayar, N. and Jargalan, S., 2022, Study of structures of Ovoot khural coal bearing basin using optical and microwave remote sensing, Full paper published in Proceedings of the Asian Conference on RS, Ulaanbaatar, Mongolia.
• Enkhtuya, S. and Amarsaikhan, D., Application of satellite technology for refinement of a height system in Mongolia, Full paper published in Proceedings of the Asian Conference on RS, Ulaanbaatar, Mongolia.
• Amarsaikhan, D., Enkhmanlai, A., Bat-Erdene, Ts., Jargaldalai, E. and Bolorchuluun, Ch., 2022,  Feature extraction and classification of hyperspectral data of Mongolia using machine learning methods, Full paper published in Proceedings of the Asian Conference on RS, Ulaanbaatar, Mongolia.
• Byambadolgor, B. and Amarsaikhan, D., 2022, Mapping the spatial distribution of urban heat islands in Darhan and Erdenet cities, Mongolia, Full paper published in Proceedings of the Asian Conference on RS, Ulaanbaatar, Mongolia.
• Jargalan, S., Khashbat, D., Amarsaikhan, D., Enkhjargal, B., Bolorchimeg, N., Oyungerel, S., Kundys, S., Bolor-Erdene, B., Byambadolgor, B. and Tsogzol, G., 2022, Structural feature study of Khalzan-tsakhir ree bearing ore zone using optical and microwave remote sensing, Full paper published in Proceedings of the Asian Conference on RS, Ulaanbaatar, Mongolia.

• Munkhdulam, O., Clement, A., Amarsaikhan, D., Yokoyama, S., Erdenesukh, S., Sainbayar, D. (2022). Detection of Anthropogenic and Environmental Degradation in Mongolia Using Multi-Sources Remotely Sensed Time Series Data and Machine Learning Techniques. In: Al-Quraishi, A.M.F., Mustafa, Y.T., Negm, A.M. (eds) Environmental Degradation in Asia. Earth and Environmental Sciences Library. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-031-12112-8_2

• Amarsaikhan, D., Jargalan, S., Khashbat, D., Enkhjargal, B., Bolorchimeg, N., Oyungerel, S., Kundys, S., Nyamjargal, E., Adyaochir, G. and Tsogzol, G., 2022, Investigation of geo-structure of the Khan Bogd massive using optical and microwave RS, Full paper published in Proceedings of the Asian Conference on RS, Ulaanbaatar, Mongolia.
• Nyamjargal, E., Enkhmanlai, A., Amarsaikhan, D. and Enkhtuya, S., 2022, Evaluation of principal components for land cover discrimination using object-based classification, Full paper published in Proceedings of the Asian Conference on RS, Ulaanbaatar, Mongolia.
• Tsolmon, A., Amarsaikhan, D., Tsolmon, R. and Dorjsuren, Ch., 2022, Relationship analysis between forest aboveground biomass and vegetation indices using Sentinel-2 data, Full paper published in Proceedings of the Asian Conference on RS, Ulaanbaatar, Mongolia.
• Jargaldalai, E., Amarsaikhan, D., Munkh-Erdene, A.,  2022, Analysis of vegetation indices for pasture biomass evaluation using multitemporal satellite images and UAV data, Full paper published in Proceedings of the Asian Conference on RS, Ulaanbaatar, Mongolia.
• Munguntuul Ulziibaatar, Boldbaatar Natsagdorj, Sainbayar Dalantai, Altantuya Dorjsuren (2022). Estimation and validation of pasture aboveground biomass using sentinel-2 and alos palsar (A case study in bayandelger soum, tuv province), Ulaanbaatar,Mongolia.
• Ganbat, D., Bao, Y., Dalantai, S., Natsagdorj, B., Tseren, N., Batsaikhan, T., Mandakh, U., and Bayarsaikhan, S.: Changes of sand dune distribution – a case study ikh nuuruudyn khotgor of mongolia, Int. Arch. Photogramm. Remote Sens. Spatial Inf. Sci., XLIII-B4-2022, 621–626. https://doi.org/10.5194/isprs-archives-XLIII-B4-2022-621-2022
• Jargaldalai, E., Amarsaikhan, D., Munkh-Erdene, A.,  2022, Object-based classification of land cover types using lidar and satellite images, Full paper published in Proceedings of the Asian Conference on RS, Ulaanbaatar, Mongolia.
• Nyamjargal, E., Batbileg, B., Amarsaikhan, D., 2021, Application of random forest approach to biomass estimation using remotely sensed data, Advances in Engineering Research, Vol.206, Proceedings of the ESTIC 2021, Atlantis Press-Springer Nature, pp.109-115.
• Odontuya, G., Amarsaikhan, D., 2021, Comparison of spectral signatures in hyperspectral and multispectral data, Advances in Engineering Research, Vol.206, Proceedings of the ESTIC 2021, Atlantis Press-Springer Nature, pp.116-120.
• Munkh-Erdene, A., Amarsaikhan, D., Odontuya, G., Enkhjargal, D., E.Jargaldalai, 2021, Feature extraction approach in hyperspectral data, Advances in Engineering Research, Vol.206, Proceedings of the ESTIC 2021, Atlantis Press-Springer Nature, pp.102-108.
• Amarsaikhan, D., Byambadolgor, B., Jargaldalai, E., Enkhjargal, D., Tsogzol, G., 2021, Application of hyperspectral data for land cover classification, Advances in Engineering Research, Vol.206, Proceedings of the ESTIC 2021, Atlantis Press-Springer Nature, pp.86-90.
• Narankhuu Erdenejargal, Batsuren Dorjsuren, Lkhagvasuren Choijinjav, Dash Doljin, Altanbold Enkhbold, Bilegsaikhan Munkhuu, Boldbaatar Natsagdorj, Abel Girma (2021). Evaluation of the Natural Landscape Aesthetic: a Case Study of Uvs Province, Mongolia. DOI: https://doi.org/10.15244/pjoes/132788 (Impact factor 1.383)
• Boldbaatar, N., Khaulanbek, A., Narantsatsral, Ts., Sainbayar, D., Danzanchadav, G., (2021). Landcover changes in Selenge aimag. The third international conference on Environmental Science and Technology, proceeding. p-96
• Natsagdorj, B., Dalantai, S., Sumiya, E., Bao, Y., Bayarsaikhan, S., Batsaikhan, B., Ganbat, D. (2021). Assessment of some meteorology data of average monthly air temperature over Mongolia using Digital Elevation Model (DEM) and GIS techniques, Int. Arch. Photogramm. Remote Sens. Spatial Inf. Sci., XLIII-B4-2021, 117–121. https://doi.org/10.5194/isprs-archives-XLIII-B4-2021-117-2021
• Amarsaikhan, D., Odontuya, G., Enkhjargal, D., Bolor, G., Tsogzol, G., Ts.Bat-Erdene, 2021, Conceptual design of service-based geospatial information system, Advances in Engineering Research, Vol.206, Proceedings of the ESTIC 2021, Atlantis Press-Springer Nature, pp.81-85.

• Dalantai, S., Sumiya, E., Bao, Y., Otgonbayar, M., Mandakh, U., Batsaikhan, B., Natsagdorj, B. (2021). Spatial-temporal changes of land degradation caused by natural and human induced factors: case study of Bulgan province in central Mongolia, Int. Arch. Photogramm. Remote Sens. Spatial Inf. Sci., XLIII-B4-2021, 79–85. https://doi.org/10.5194/isprs-archives-XLIII-B4-2021-79-2021
• Adiya, S., Dalantai, S., Wu, T., Wu, X., Yamkhin, J., Bao, Y., Sumiya, E., Yadamsuren, G., Avirmed, D., & Dorjgotov, B. (2021). Spatial and temporal change patterns of near-surface CO2 and CH4 concentrations in different permafrost regions on the Mongolian Plateau from 2010 to 2017. Science of The Total Environment, 800, 149433. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2021.149433 (Impact factor 7.963)
• Mandakh, U., Ganbat, D., Batsaikhan, B., Dalantai, S., Adiya, Z., Bayasgalan, N., Bayarsaikhan, S., Borjigidai, A. and Long, C. (2020). Impacts of Rapid Changes of Land Cover and Intensive Human Activities on Avarga Toson Lake Area, Mongolia. Sustainability, 12(15), p 6070. https://doi.org/10.3390/su12156070 (Impact factor 2.576)
• Enkhtuya, S. and Amarsaikhan, D., 2020, Improvement of Mongolian height system using a satellite technology, International Open Journal of Applied Sciences, 10, 154-168.

• Amarsaikhan, D., 2020, Advanced classification of optical and SAR images for urban land cover mapping, Invited paper published in International Archives of the Photogrammetry, RS and Spatial Information Sciences, XXIV ISPRS Congress, Nice, France, pp.1417-1421.
• Nyamjargal, E., Amarsaikhan, D., 2020, Application of different indices for vegetation condition evaluation in Mongolia, Proceedings of the XIII International Conference on Environment and Sustainable Development of the Mongolian Plateau and Surrounding Territories, pp.423-429.
• Bolorchuluun, Ch., T.Bilguuntugs, Amarsaikhan, D., Jargaldalai, E., G.Adya-Ochir, Bayarbaatar, D., 2020, Improving the location of crime prevention camera surveillance system using a GIS method, Proceedings of the XIII International Conference on Environment and Sustainable Development of the Mongolian Plateau and Surrounding Territories, pp.31-36.
• Munkh-Erdene, A., Amarsaikhan, D., Jargaldalai, E., Nyamjargal, E., 2020, Forest change study in central Mongolia using optical and microwave remote sensing imagery, Proceedings of the XIII International Conference on Environment and Sustainable Development of the Mongolian Plateau and Surrounding Territories, pp.81-85.
• Jargaldalai, E., Amarsaikhan, D., Munkh-Erdene, A., Nyamjargal, E., 2020, Object-based classification of land cover types using lidar and optical Images, Proceedings of the XIII International Conference on Environment and Sustainable Development of the Mongolian Plateau and Surrounding Territories, pp.392-398.
• Amarsaikhan, D., Enkhjargal, D., Bat-Erdene, Ts., Tsogzol, G., Bolorchuluun, Ch., 2020, Classification of forest area using optical and radar Images, Proceedings of the XIII International Conference on Environment and Sustainable Development of the Mongolian Plateau and Surrounding Territories, pp.86-94.
• Amarsaikhan, D., Enkhjargal, D., Nyamjargal, E., Tsogzol, G., Jargaldalai, E., 2020, Enhancement of Urban Land Use Classes Using Optical and Radar Images, Proceedings of the XIII International Conference on Environment and Sustainable Development of the Mongolian Plateau and Surrounding Territories, pp.105-112.