| |
БНМАУ ерөнхий газар зүйн зураг (1959 он)
1959 онд доктор Д.Бадамжавын зохион хэвлүүлсэн БНМАУ-ын 1:1500000 масштабтай ерөнхий газар зүйн зураг нь зураг зүйн шинжлэх ухааны үндэслэлтэй, тухайн үеийн хамгийн шинэлэг аргазүйгээр хийсэн анхны бүтээл болжээ. Уг зургийг тухайн цаг үеийн зураг зүйн шинжлэх ухаан болон газрын зураг хэвлэлийн чанарын түвшин өндөр хөгжиж байсан БНАГУ-д хэвлэсэн байна.
Энэхүү “БНМАУ” нэртэй зураг нь олон төрлийн мэдээллийг нэг дор цогцоор нь харуулснаараа танин мэдэхүйн хэрэгцээг бүрэн хангаж чадсан бүтээл болсон юм. Түүнчлэн байгаль, нийгмийн үзэгдлийг хамтад нь тусган харуулсан манай улсын анхны ерөнхий газар зүйн зураг бөгөөд газрын зургийн элементүүдийг анх удаа маш тодорхой тусган үзүүлсэн онцлогтой.
|
|
|
|
| |
|
БНМАУ болон БНХАУ-ын хилийг тодотгон шалгаж зураглах (1962 он)
1962 оноос тус тасгийн хийж гүйцэтгэсэн томоохон ажлын нэг бол “БНМАУ болон БНХАУ-ын хилийг газар дээр нь тодотгон шалгаж зураглах” ажил байв. Уг ажлыг зохион байгуулах улсын комиссын нарийн бичгийн даргаар (эрдэмтдийн төлөөлөл) дэд эрдэмтэн, доцент Д.Бадамжав ажилласан бөгөөд Ж.Цэрэнсодном, Д.Базаргүр, М.Бадамбазар нар техникч, ажлын хэсгийн мэргэжилтнээр оролцжээ. Тэд хилийн багана босгох цэг бүрийн байршлыг газар дээр нь нарийвчлан тогтоож, тэмдэгжүүлэх, мөн хилийн зурвасыг 1:100 000, 1:50 000, 1:10 000 масштабын байр зүйн зурагт тусган үйлдэх зэрэг хариуцлагатай ажлыг гүйцэтгэхэд оролцсон байна. Энэхүү ажлын үр дүнд 1964 онд БНМАУ, БНХАУ-ын хооронд байгуулсан хоёр улсын хилийн тухай гэрээ, хилийн шугамын тодорхойлолт протокол, хилийн тухай протокол, хилийн зурвас газрын зургийн альбом (112 зурагтай) зэргийг боловсруулжээ. Мөн БНМАУ-ЗСБНХУ-ын хилийн протокол (1979), 160 гаруй (маш нууц) газрын зургийн тус тус зохиосон байна (Д.Бадамжавын хувийн архиваас).
|
|
|
|
| |
Газар зүйн нэрийн тодотгол
1967 оноос эхлэн ЗХУ-ын цэргийн байр зүйн мэргэжилтнүүдийн 1940-1950-аад оны үед зохиосон 1:200 000, 1:100 000-ын зурагт нийгэм-эдийн засгийн байгууламжууд (аймаг, сум, бригадын төв, суурин газрууд, үйлдвэр уурхай, зам харилцаа, гүүр, мал аж ахуйтны өвөлжөө, худаг, уст цэг, малын үржлийн газар, аймаг сумын хил гэх мэт) болон газар зүйн нэрийг газар дээр нь тодотгох ажлыг гүйцэтгэхээр тус орны бүх аймаг, суманд хээрийн судалгааны экспедиц ажиллажээ. Энэхүү ажилд Зурагзүйн тасгаас орж ажилласан байна. Үүний үр дүнд 1:200 000-ын зурагт 370 орчим зураг, 80 мянга гаруй газар зүйн нэр, 1:100 000-ын зурагт 5000 гаруй нийгэм-эдийн засгийн байгууламжийг тус тус шинээр тэмдэглэн, хуучныг тодруулан зурагласан байна. Дурдсан газар зүйн нэрээр каталог үйлдэх, нэрийн сан байгуулах ажлыг 1976 оноос тус тасагт орж ажилласан Л.Сүрэнхүү хийжээ.
|
|
|
|
| |
“Монгольская Народная Республика” атлас (1972 он)
Энэхүү атлас нь жуулчдад зориулсан Монгол Улсын анхны атласуудын нэг бөгөөд 1972 онд БНАГУ-д хэвлүүлсэн байна. Уг атласт Монгол орны дархан газрууд, байгалийн үзэсгэлэнт газрууд, түүхэн дурсгалт газруудын байршлыг тусгаж үг хэллэгүүдийг Орос, Англи, Франц, Испани, Герман хэлээр оруулсан нь жуулчдад ашиглахад хялбар болжээ.
|
|
|
|
| |
Газарзүйн атлас (1973 он)
Бага сургуулийн сургалтанд зориулсан анхны атлас юм. Тус бүтээл нь Монгол орны газрын зураг 5, дэлхийн газрын зураг 2 ширхэг, план зураг, бүдүүвч, график, байгалийн уран зураг агуулсан, 21.5х28.5 см хэмжээтэй, 21 хуудастай. Энэ атлас нь 6-12 насны хүүхдүүдийн байгалийн талаарх танин мэдэхүйг хөгжүүлэх, газрын зурагтай танилцуулах, түүнийг унших чадварт сургах ач холбогдолтой бүтээл болсон байна.
|
|
|
|
|
|
БНМАУ-ын хүн амын газарзүйн зарим үзэгдлийг зураглах онцлог (1974 он)
Доктор, дэд профессор Х.Цэдэнсодном 1974 онд Эрхүү хотын Газарзүйн хүрээлэнд “БНМАУ-ын хүн амын газарзүйн судалгаанд картографийн арга хэрэглэх нь” сэдвээр газарзүйн ухааны дэд эрдэмтний зэрэг хамгаалсан бөгөөд “БНМАУ-ын хүн амын газарзүйн зарим үзэгдлийг зураглах онцлог” гэсэн бүтээл туурвин, түүндээ зураг зүйн аргыг тодорхой тусгасан байна. Уг бүтээлд улсын хүн амын бүтэц, хөдөлгөөн, өсөлт бууралт, хот хөдөөгийн хүн ам зэрэг үзүүлэлтийн газар нутгийн ялгаврыг тоо баримттайгаар авч үзээд гол анхаарлаа хүн амын цуврал зураг зохиох шаардлага, төрөл зүйл, арга зүйд хандуулжээ.
|
|
|
|
| |
БНМАУ-ын Үндэсний атлас (1990 он)
Монгол орны байгаль, түүх, нийгэм, эдийн засгийн талаарх шинжлэх ухааны судалгаа, мэдлэгийг иж бүрнээр багтаасан, эрдэм шинжилгээ-зураг зүйн иж бүрэн шинжтэй анхны бүтээл юм.
Тус атласыг БНМАУ-ын Шинжлэх ухааны академи (ШУА), Улсын барилгын хорооны харьяа Улсын геодези, зураг зүйн газар, ЗСБНХУ-ын Шинжлэх ухааны академи, тус улсын Сайд нарын зөвлөлийн дэргэдэх Геодези, зураг зүйн удирдах ерөнхий газар хамтран 15 гаруй жилийн хугацаанд хийж гүйцэтгэсэн.
БНМАУ-ын атлас нь 1:3 000 000, 1:4 500 000, 1:6 000 000-ын үндсэн масштаб, нэмэлтээр 1:9 000 000, 1:12 000 000-ын масштабтай, 16 сэдэвчилсэн бүлэгт хамаарах, 276 газрын зургаас бүрдэнэ. Энэхүү атлас нь монгол болон орос хэл дээр хэвлэгдсэн бөгөөд газрын зураг, тайлбараас гадна лавлах тоо, мэдээ, газар зүйн нэрийн заагуур, томъёолсон тэмдэг зэргийг багтаасан нийт 144 хуудастай, 45х60 см хэмжээтэй бүтээл юм.
|
|
|
|
|
|
Монгол Улсын Үндэсний Атлас (2009 он)
Энэхүү атлас нь Монгол орны газар зүйн байрлал, газар дүрс, засаг захиргааны хуваарийн зураг бүхий ерөнхий зургууд болон Эртний ба орчин үеийн Монголын нутаг дэвсгэр, Байгалийн нөхцөл нөөц, Хүн ам, нийгэм, Эдийн засаг хэмээх үндсэн 4 бүлэг, 21 дэд бүлэгт хамаарах, 1:2 000 000, 1:5 000 000, 1:10 000 000, 1:12 000 000-ын үндсэн масштаб бүхий нийт 256 сэдэвчилсэн зургаас бүрдэнэ. Уг атласын хэмжээ нь 28.5х38 см бөгөөд газрын зургуудаас гадна томьёолсон тэмдэг, газар зүйн онцлох зарим үзүүлэлтийн лавлах тоо мэдээ, газар зүйн нэрийн товьёг зэргийг багтаасан нийт 248 хуудастайгаар, монгол хэл дээр хэвлэгдсэн юм.
|
|
|
|
| |
Монгол Улсын Үндэсний Атлас (National atlas of Mongolia, 2022 он)
Монгол Улсын нийгэм, эдийн засгийн тэлэлт, хүн амын өсөлт, уур амьсгалын өөрчлөлт, байгалийн нөөцийн ашиглалт, тэдгээртэй холбоотой олон мэдээллүүд ихээхэн өөрчлөгдсөн нь 2009 оны үндэсний атласыг дахин шинэчлэх үндэслэл болсон юм. Тус атласыг 2009 онд хэвлүүлсэн Монгол Улсын улсын хоёр дахь Үндэсний атласын мэдээллийн санд тулгуурлан, мэдээ материалыг 2020 оны байдлаар боловсруулан, сүүлийн үеийн шинэ судалгааны үр дүнгүүдийг тусгаж, монгол болон англи хэлээр хэвлүүлсэн. Гурав дахь хэвлэл болох Монгол Улсын Үндэсний Атлас (National Atlas of Mongolia) нь 4 үндсэн бүлэг, 21 дэд бүлэгт багтах, 1:2 000 000, 1:5 000 000, 1:10 000 000, 1:12 000 000-ын голлох масштабын 246 сэдэвчилсэн газрын зураг, томьёолсон тэмдэг, газар зүйн зарим лавлах тоо мэдээ, газар зүйн нэрийн товьёгоос бүрдсэн 251 хуудастай, 28.5х38 см хэмжээтэй бүтээл юм.
|
|
|
|
| |
Туул, Орхон голын сав газрын усны нөөцийн нэгдсэн менежментийн атлас (2012 он)
Тус атласт сав газрын байршил, засаг захиргаа, газарзүй, хөрс, ургамал, уур амьсгал, газар ашиглалт, хүн ам, мал аж ахуй, газар тариалан, бэлчээр, гадаргын болон газрын доорх усны нөөц, чанар, усны барилга байгууламж, усны нөөц ашиглалтын баланс, эдийн засгийн хөгжлийн цаашдын төлөв зэрэг 1:1 000 000 болон 1:6 000 000-ын масштабтай 48 сэдэвчилсэн зураг багтсан. Атлас нь "Туул голын сав газар", "Орхон голын сав газар" гэсэн 2 дэд хэсгээс бүрдэх ба 104 хуудастай. Атлас нь тухайн сэдэвчилсэн зургийн хүрээнд танин мэдэхүйн ойлголт өгөх, улмаар усны нөөцийг зохистой ашиглах, бохирдол, хомсдолоос хамгаалах асуудлыг тодруулах ач холбогдолтой.
|
|
|
|
| |
Монголын мянганы сорилтын сангийн Хот орчмын бэлчээрийн төслийн атлас (2013 он)
Энэхүү атлас Улаанбаатар, Дархан, Эрдэнэт, Арвайхээр, Чойбалсан, Хотонт орчмын бүсийн 8 аймгийн 50 сумын нутаг дэвсгэрийг хамарна. Атласт сонгосон бүс нутгуудын сансрын зураг, газрын гадарга, ерөнхий газарзүйн зураг, хөрс, бэлчээрийн хэв шинж, нөөц даац, уур амьсгал, ус зүйн сүлжээ, ой, газар ашиглалт, байгаль орчинд нөлөө бүхий ба хайгуул, ашиглалтын лицензтэй газар, бэлчээр ашиглалт, бэлчээрийн усан хангамж, шинээр гаргасан бэлчээрийн худаг, сонгогдсон малчдын бүлгийн байршил, гэрээгээр ашиглаж буй бэлчээрийн талбай, малчдын бүлгийн малын тоо, байршил, сонгогдсон бүсийн нийгэм-эдийн засаг, хөгжлийн төлвийг илтгэсэн 1:600 000 болон 1:6 000 000 масштаб бүхий 100 гаруй сэдэвчилсэн зураг багтсан.
|
|
|
|
| |
Архангай аймгийн атлас (2013 он)
Улсын засаг захиргааны нэгж болох аймгуудын байгалийн нөхцөл, нөөц баялагь түүх, археологийн судалгааны мэдээлэл улам баяжиж, шинэчлэгдэж байгаа нь аймгийн атласыг шинээр зохион хэвлүүлэх шаардлагыг бий болгосон. Архангай аймгийн атлас нь 5 дэд хэсгээс бүрдэх бөгөөд 1:1000000 масштабтай 70 сэдэвчилсэн газрын зураг, 1:150000-аас 1:280000-н масштабтай ерөнхий газар зүйн 18 зургаас бүрдэнэ. Тус атлас нь аймгийн газар нутаг, засаг захиргааны бүтэц, газар зүйн нөхцөл, байгалийн нөөц баялаг, хүн ам, түүх, соёл, аж ахуй, нийгэм, эдийн засаг, сумдын ерөнхий газар зүйн холбогдолтой өргөн хүрээний мэдээллийг нэгтгэн дүгнэсэн, шинжлэх ухаан-зураг зүйн агуулгатай, танин мэдэхүй, онол практикийн ач холбогдол бүхий бүтээл юм.
|
|
|
|
| |
Ховд аймгийн атлас (2019 он)
Улсын засаг захиргааны нэгж болох аймгуудын байгалийн нөхцөл, нөөц баялагь түүх, археологийн судалгааны мэдээлэл улам баяжиж, шинэчлэгдэж байгаа нь аймгийн атласыг шинээр зохион хэвлүүлэх шаардлагыг бий болгосон. Ховд аймгийн атлас нь 1:1100000 масштабтай 77 сэдэвчилсэн зураг, 1:200000-аас 1:450000-ын масштабтай ерөнхий газар зүйн 16 зургийг тус тус багтаасан байна.
Тус атлас нь аймгийн газар нутаг, засаг захиргааны бүтэц, газар зүйн нөхцөл, байгалийн нөөц баялаг, хүн ам, түүх, соёл, аж ахуй, нийгэм, эдийн засаг, сумдын ерөнхий газар зүйн холбогдолтой өргөн хүрээний мэдээллийг нэгтгэн дүгнэсэн, шинжлэх ухаан-зураг зүйн агуулгатай, танин мэдэхүй, онол практикийн ач холбогдол бүхий бүтээл юм.
|
|
|
|
| |
Монгол орны газарзүйн дэвсгэр нэрийн тайлбар толь (2020 он)
Энэхүү бүтээл нь 500 орчим газарзүйн дэвсгэр нэрийг цагаан толгойн үсгийн дарааллаар дэвсгэр нэр бүрээр гэрэл зурагтай хамтатган, тайлбарыг оруулсан нь сургалт танин мэдэхүйн маш чухал ач холбогдолтой төдийгүй, газарзүйн шинжлэх ухаанд монголчуудын газар усны нэрийн үндэс болсон дэвсгэр нэрийг юу гэж нэрлэдэг, зурагт хэрхэн тэмдэглэдгийг таниулахад олон нийтэд мэдлэгийн хувь нэмэр, судлаачдад судалгааны эх сурвалж болох бүтээл болсон юм.
|
|
|
|
| |
Чингис Хаан атлас (2022 он)
Түүхэн-газарзүйн “Чингис хаан” атлас нь 1997 онд Монгол улсын шинжлэх ухааны шилдэг бүтээлийн шагнал хүртэж байсан бөгөөд энэ бүтээлээр “Нууц товчоо”-нд тусгагдсан газар усны түүхэн нэрүүдийн одоогийн байршлыг илрүүлэн тусгаснаас гадна, Чингис хааны түүхэн замналын хэсгүүдийг зураглалын аргад тулгуурлан гаргаж өгснөөрөө дэлхийд ач холбогдолтой бүтээл болсныг гадаад, дотоодын эрдэмтэн судлаачид өндрөөр үнэлсэн байдаг.
|
|
|
|
| |
Монгол Улсын Үндэсний Цахим Атлас (2025 он)
Манай улсын шинжлэх ухааны олон салбарын судалгаа, шинжилгээний үр дүнг зурагзүйн аргаар нэгтгэн харуулсан энэхүү цахим атлас нь 5 бүлгийн 132 сэдэвчилсэн газрын зураг, атласын түүхэн хөгжлийн талаарх мэдээлэл, мөн бүлэг тус бүрт хамаарах товч тайлбараас бүрдэнэ. Атласыг монгол болон англи хэлээр ашиглах боломжтой бөгөөд танин мэдэхүй, судалгаа, сургалтын практик хэрэглээнд чиглэсэн орчин үеийн дижитал хэлбэрийн бүтээл юм.
|
